از همان نخستین روزهایی که تصاویر متحرک بر پرده‌های نقره‌ای جان گرفتند، ترس از قدرت آن‌ها نیز زاده شد. سینما خیلی زود به آینه‌ای بی‌پروا بدل گشت که جامعه ترجیح می‌داد خود را در آن نبیند، و این‌گونه بود که قیچی سانسور بر پیکر فیلم‌ها فرود آمد. تاریخ سانسور سینمایی، در حقیقت تاریخ نبرد میان خلاقیت هنری و سپر اخلاقیات حاکم بر هر عصر است؛ نبردی که هنوز هم پایان نیافته، فقط شکل آن تغییر کرده است. با ساویس گیم همراه شوید.
در اوایل قرن بیستم، سانسور نه یک استثنا، که قاعده بود. فیلم‌ها در ایالات متحده تحت قوانین گنگ و محلی ممیزی می‌شدند و در بریتانیا، هیئت نظارت بر فیلم (BBFC) پیش از نمایش، هر فریم را برای نشانه‌های «فساد اخلاقی» زیر ذره‌بین میبرد. صحنه‌های بوسه طولانی، نمایش الکل، یا حتی نشان دادن زنی با دامن بالاتر از مچ پا می‌توانست یک فیلم را به کلی نابود کند. اما نقطه عطف این هراس، در سال ۱۹۳۴ و با اِعمال «کد تولید» در هالیوود رقم خورد؛ مجموعه‌ای سختگیرانه از بایدها و نبایدهای اخلاقی که برای بیش از سه دهه، نفس هر فیلمنامه‌نویسی را بند می‌آورد. بر اساس این کد، جنایتکاران نباید از اعمال خود سودی ببرند، روابط خارج از ازدواج نمی‌بایست توجیه یا حتی ترسیم شوند و هرگونه برهنگی یا اشارات جنسی، مطلقاً ممنوع بود. این قوانین نانوشته را مردی به نام ویل هِیز به شکلی نظام‌مند درآورد و فیلم‌سازان چاره‌ای جز بازی با زیرمتن و کنایه برای دور زدن سانسورچیان نداشتند.
15 سانسور عجیب در تاریخ هنرصنعت بازی‌های ویدیویی
قربانیان این نگاه، کم نبودند. فیلم «عجایب» (Freaks) ساخته تاد براونینگ در ۱۹۳۲، به دلیل نمایش واقعی انسان‌هایی با ناهنجاری‌های فیزیکی در نقش خودشان، چنان جنجالی آفرید که نه‌تنها در بسیاری کشورها ممنوع شد، بلکه عملاً کارنامه کارگردان را نابود کرد. حتی شاهکارهای امروز هم از گزند قیچی در امان نماندند؛ آلفرد هیچکاک برای حفظ صحنه حمام «روانی» (Psycho) جنگید، چرا که سانسورچیان حتی سایه‌ای از بدن برهنه یا چاقویی که با پوست تماس می‌یابد را تاب نمی‌آوردند. و مشهورتر از همه، «کازابلانکا» سال‌ها با پایانی جرح‌وتعدیل‌شده در برخی کشورها نمایش داده شد تا نکند تلخی سرنوشت شخصیت‌ها، تماشاگر را با پرسشی اخلاقی تنها بگذارد.
موج‌های نو و جنبش‌های آزادی‌خواه دهه ۱۹۶۰، تابوی سانسور دولتی را شکست. در آمریکا، کد هِیز فروپاشید و در ۱۹۶۸ نظام «درجه‌بندی سنی» (MPAA) جای آن را گرفت. این یک تغییر پارادایم بود: سانسورِ پیشگیرانه و حذف کامل، جای خود را به برچسب‌های G، PG، R و بعدها NC-17 داد که صرفاً هشدار می‌دادند، نه آن‌که مانع شوند. به این ترتیب، فیلم‌های بزرگسالانه مانند «پرتقال کوکی» (A Clockwork Orange) ساخته کوبریک توانستند علیرغم خشونت شوکه‌کننده‌شان اکران شوند، هرچند خود این فیلم نیز بعدها در بریتانیا با ممنوعیتی خودخواسته از سوی کارگردان مواجه شد. امروز، سانسور فیزیکی (حذف فریم‌ها) کم‌رنگ‌تر شده، اما اشکال مدرن‌تری سر برآورده‌اند: از سانسور محتوایی پلتفرم‌های استریم در کشورهای مختلف گرفته تا ممیزی الگوریتمی در شبکه‌های اجتماعی که صحنه‌های تاریخی یا بدن انسان را از ترس نارضایتی تبلیغ‌دهندگان حذف می‌کند.
عصبانیت شینجی میکامی از سانسور بازی‌ها در ژاپن
تاریخ سانسور سینمایی نشان می‌دهد که مرز «تابو» دائماً در حال جابه‌جایی است؛ آنچه دیروز شیطانی خوانده می‌شد، امروز عادی است و آنچه امروز جسارت می‌نماید، شاید فردا ساده‌لوحانه. اما یک چیز ثابت مانده: هرگاه ترس و میل به کنترل، بر اعتماد به بلوغ مخاطب پیروز شده، قیچی سانسور شاه‌صحنه‌هایی را از تاریخ محو کرده که شاید زخمشان بر پیکر هنر سینما هرگز التیام نیابد. سؤال امروز اما این است: در عصر محتوای دیجیتال و الگوریتم‌ها، آیا ما به‌راستی از شر سانسور خلاص شده‌ایم، یا فقط قیچی از جنس دیگری به دست گرفته‌ایم؟
دیدگاه شما درباره سانسور؟
